Türk, Hedefine Varmadan Asla Durma

Keşf-i Hal Serisine, özümüze ve tarihimize, kültürümüzden bir parçaya yolculuk yaparak başlamaya karar verdim.  Konu itibariyle de bloğumun ismi olan “Pars” hayvanı hakkında sorulan ya da akla gelebilecek, “Neden Pars, anlamı ne, nesajı ne” minmalindeki soruların da cevabı olmuş olacak.

Oğuz “Gök Tanrı”nın temsilcisi olarak bilinen Güneş ve Aya en çok yaklaşan iki hayvanı  ongun  (bir devlete, bir topluluğa, bir kente ya da bir kimseye özgü olan simge) olarak seçmiştir. Bugün bunlardan ilkinin hikayesi geliyor. Bu hayvan, çok çevik ve güçlü bir yırtıcı hayvan olmasının yanı sıra, büyük sürüler hâlinde değil de tek başına avlanması ve yolun sonuna ulaşmadan avını terk etmemesiyle bilinir. Bundan dolayı da bu hayvana, yolun sonuna/hedefe varan sözcüğünün karşılığı JOL-BARIS adı verilmiştir. Kedigiller ailesinden olan ve  Kar leoparı  olarak ta bilinen, çok eski zamanlardan beri insanlık tarihinde önemli bir yere sahip olan bu hayvanın adı “ Pars “tır. Hatta “Anadolu Parsı” olarak ta adlandırlan bir türü olmakşa birlikte, dünyadaki bütün pars (Leopar) türleri içinde en iri olanı anadolu parsıdır.

Atalarımız, tarih boyunca gücün ve kararlılığın sembolü olan Pars’ı kullandığını birçok yerde rastlamak mümkün. Anadolu Parsı’nın Anadolu’da varlığı çok eskilere dayanır.Konya Çatalhöyük’te arkeolojik kazılar neticesinde keşfedilen Neolitik Çağ (M.Ö. 8000-5500) döneminde yer alan M.Ö. 6000’li yıllara ait Leopar Tapınağı (Leopard Shrine) bunun belki de en eski kanıtlarından biridir.

Görsel-1: Tapınağın iç duvarlarından birinde solda dişi, sağda ise erkek olmak üzere iki leopar kabartma tasviri bulunmaktadır.

Tarihte bilinenlerin içerisinde en eski tanrı tasviri olduğu kabul edilen bu Ana Tanrıça’nın oturduğu taht, iki yanından da tasvir edilmiş iki leopar tarafından korunmakta, bu ise, bu figürü diğer Ana Tanrıça figürlerinden farklı ve belki de daha özgün kılmaktadır. Buradan anlaşılabileceği üzere, leoparlar Küçük Asya ya da başka adıyla bilindiği gibi Ön Asya coğrafyasında en eski dönemlerden beri saygın bir yere sahiptir (Görsel-2). İkinci  Gıyaseddin Keyhüsrev dönemine ait sikkelerin üzerinde pars resimleri vardır (Görsel-3)

Görsel-2: Ana Tanrıça heykelindeki parslar
Görsel-3: Para üzerindeki pars

Orta Asya coğrafyasına köklü bir kültür mirası bırakan ve kısa sürede dünyanın her köşesine yayılan Türklerin sembolik ve inançsal geleneği olan bu Pars figürüne, Anadolu’da da mimari yapılarda da rastlamaktayız. Doğubeyazıt İshak Paşa Sarayı girişi (görsel-5), Tortum Bağbaşı (görsel-6), Haho Kilisesi naos girişinde, Ani Harabelerinde, Erzurum’daki İlhanlı yapısı Yakutiye Medresesinin taç kapısında (görsel-4), Kayseri’de bulunan 1276 ya da daha sonra yapıldığı sanılan Döner Kümbette yer alan pars (görsel-7) örnekleri bunlardan birkaçıdır.

Görsel-4: Hayat ağacı altına işlenmiş parslar
Görsel-5: Doğubeyazıt İshak Paşa Sarayı girişi
Görsel-6: Tortum Bağbaşı
Görsel-7: Döner Kümbet te yer alan pars figürü

Pars On İki Hayvanlı Türk Takvimi’nde de hak ettiği yeri almıştır. Manas Destanı’nın kahramanı Pars yılında dünyaya gelmiştir. Yenisey Kırgızlarının liderinin ismi Bars Bek idi. Memluk Türkleri’nin en önemli liderlerinden birinin ismi de Sultan Baybars’dır. Jolbarıs Han tarihimizde önemli bir yere sahip, Pars isimli atalarımızdandır.

Günümüzde Beybars, Baybars, Barsbek, Aybars gibi isimler olarak Türk’ün yaşadığı birçok ülkede kullanılmaktadır. Pars ongunu günümüzde;

  • Pars adınki Türk üretimi zırhlı muharebe aracında,
  • “Pardus” ismi ile milli bilgisayar işletim sistemimizde,
  • Hakas Cumhuriyeti’nin devlet armasında,
  • Almatı şehrinin armasında,
  • Tataristan’ın devlet armasında,
  • Kazak Türklerinde milli sembol olarak,
  • Kırgızistan Kız İzciler Birliği’nin armasında,
  • Ankaraspor’un armasında,
  • Tataristan’da Ak Bars ismindeki buz hokeyi kulübünde,
  • “ Kar Loeparı” ödülü olarak dünya dağcılık literatüründe, kullanılmaktadır.

1936 Yılında Türkiye’nin çeşitli bölgelerinde yaklaşık 350 adet Anadolu Parsı bulunduğu rapor edilmiştir. Anadolu Parsı,  önceleri Ege Bölgesi, Batı Akdeniz, Doğu Akdeniz, Amanoslar, Doğu Anadolu Van, Hakkari, Ağrı, Iğdır, Kars, Kaçkarlar Doğu Karadeniz, Beypazarı ve Batı Karadeniz’de Bolu- Seben  bölgelerinde yaşarlardı.  1974 yılında Ankara Beypazarı’nda vurulan Anadolu Parsı’ndan sonra her hangi bir parsa rastlanılmadığı için  soyu tükenmiş  olarak kabul edilmekteydi. TRT arşivlerinden “Son Anadolu Parsı” isimli video;

Ancak 2010, 2013 ve 2015 yıllarında avcılar tarafından avlandığı yönünde haberlere rastlanılmıştır. Bu haberlere bu bağlantıdan ulaşabilirsiniz. Anadolu parsı geçtiğimiz aylarda önce Hakkâri’de, ardından da Tunceli’de fotokapana yakalandığı yönünde haberler yapılmıştır. Biyolojik çeşitlilik kaybının yüksek boyutlara ulaştığı günümüzde, artık şundan eminiz: “ Efsane geri döndü, Anadolu Pars’ı yaşıyor! “.

Atalarımız diğerlerinde olduğu gibi bu ongunu da seçerken çağlar ötesine, bizlere bir mesaj göndermiştir. Atalarımızın mirasına sahip çıkmanın tek bir yolu yoktur, çünkü miras öyle büyük bir mirastır ki, tüm cihana hüküm sürmüş, şuan bile hayali kurulan medeniyetler kurmuşlardır. Türk genci geçmişini yani tarih mirasını geleceğe rehber ve ışık olarak kullanmalı ve daima çalışmalıdır.

“Dünyada hayatta kalmanın günümüze göre oldukça zor olduğu günlerde; bizler ongunlarımız önderliğinde geleceğe, siz torunlarımıza çok kıymetli bir kültür, şanlı bir tarih, asil ‘Türk’ ismi bıraktık. Sizler de bizler ve Pars gibi güçlü ve mücadeleci olun. Avınızı, hedefinizi, ülkünüzü asla bırakmayın…”

İşte Pars Kitap isminin Pars’ı buradan gelmektedir. yukarıdaki mesaj da nettir. Keşf-i hal’in ilk yazısı bloğumun ismini açıklarken, ikincisi ise kendimi keşfetme serüvenimin başlangıç noktasını anlatacak. Bu yeni yazı aynı zamanda, Oğuzu’un ongun olarak seçtiği ikinci hayvan’ın hikayesini de anlatacak. Bir sonraki yazımda görüşmek dileğiyle…

KAYNAKÇA
  • Timur B. DAVLETOV, “Türk Kültüründe Pars”, Türksoy (Türk Dünyası Kültür ve Sanat Dergisi), S.23, Ankara 2007, s.30-33.
  • Timur B. DAVLETOV . a.g.m. s.2.
  • Timur B. DAVLETOV . a.g.m. s.2.
  • Tahsin PARLAK, Turan Yolunda Aralın Sırları Ankara, 2004, s.20.
  • R. Hüseyin ÜNAL, Erzurum Yakutiye Medresesi, Ankara 1992, s.44-45.
  • A. Muhammet ARSLAN Anadolu’da dış yan yüzleri tezyin edilmiş tek taçkapı örneği: Yakutiye Medresesi Taçkapısı
  • Gönül ÖNEY, “Anadolu Selçuklu Sanatında Hayat Ağacı Motifi”, Belleten, S.XXXII/125, İstanbul 1968, s.34-35.
  • Muhammet ARSLAN. a.g.m. s.2.
  • Timur B. DAVLETOV., a.g.e. s.4.
  • Timur B. DAVLETOV., a.g.e. s.5.
  • Timur B. DAVLETOV., a.g.e. s.4.
  • http://www.anadolupanteri.com/ https://kiriminsesigazetesi.com/karacay-balkar-turklerinde-bars-parskar-leopari/
  • https://bandirmagucu.com/component/content/article.html?id=92:turkun-guc-sembolu-pars
  • https://turkcetarih.com/pars-atalarimizdan-bir-mesaj-iletiyor-turk-hedefine-varmadan-asla-durma/
  • https://www.cnnturk.com/turkiye/efsane-geri-dondu-anadoluda-leopar-yasiyor
  • http://www.bilinmeyenturktarihi.com/ https://yenidenergenekon.com/888-turklerde-pars-kultu/

1 Ping

  1. Pingback: Şimdi kendi gökyüzümüzde uçmak zamanıdır – Pars Kitap

1 Yorum

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.